|
"Dziesięć słów" (4)
Żydowskie święto 1
Przemysław Adamowicz
Co wolno, albo czego nie wolno robić w Szabat? Jak przeżyć ten
dzień zgodnie z wolą Najwyższego, który ustanowił to święto na pamiątkę stworzenia
świata?
Zapytano kiedyś pewnego rabina,
co wyróżnia judaizm spośród innych religii? Koszerna kuchnia i Szabat - odpowiedział.
Oba fundamenty żydowskiej religii mają ze sobą wiele wspólnego, oba wynikają
z konkretnych postanowień Bożych, wokół obu narosło wiele interpretacji, ale
też mitów i nieporozumień, szczególnie ze strony tych, którzy ani nie jedzą
koszernie, ani nie obchodzą Szabatu. Choć dzięki chrześcijaństwu i islamowi
niemal cały świat przestawił się na to, że dzień odpoczynku przypada na co siódmy
dzień tygodnia, to przy sobocie zostali wyłącznie Żydzi (no i niektórzy chrześcijanie).
Judaizm stawia Szabat na pierwszym miejscu wśród wszystkich świąt. Wszak jest
symbolem przymierza, jakie Pan zawarł z narodem izraelskim 2 Mojż. 31:13-18.
Do dziś język hebrajski nie "wypracował" innych nazw dla dni tygodnia jak te
zapisane w Piśmie: dzień pierwszy, dzień drugi itd. aż do dnia siódmego, który
jako jedyny ma swoją nazwę: Szabat. Więcej, jest Szabat rodzaju żeńskiego i
pieszczotliwie tradycja hebrajska mówi o Królowej Szabat.
Wyjątkowość tego dnia od początku utożsamiana była z odpoczynkiem,
z dniem świątecznym, bo tego dnia odpoczął Pan, gdy stwarzał świat. Spośród
całego stworzenia tylko przy Szabacie jest powiedziane: "Pobłogosławił Bóg siódmy
dzień i uświęcił go
" - 1 Mojż. 2:3. Podobne słowa padają, gdy Bóg nadaje na
Synaju Prawo: "Pamiętaj o dniu Szabatu, aby go uświęcać Sześć dni możesz
pracować i wykonywać wszystkie czynności, ale sobota to Szabat dla Boga, twojego
Boga. Nie będziesz wykonywał żadnych zakazanych czynności ani ty, ani twój syn,
ani twoja córka, ani twój sługa, ani twoja służąca, ani twoje zwierzę, ani konwertyta,
który przebywa w twoich bramach. Bo w sześć dni Bóg uczynił niebo i ziemię,
morze i wszystko, co w nim jest i odpoczął w siódmym dniu. Dlatego Bóg pobłogosławił
dzień Szabatu i uświęcił go 2 Mojż. 20:8-11. 2
Przykazanie mówi o kilku ważnych obowiązkach: należy pamiętać
o Szabacie i uświęcać go, tego dnia należy powstrzymywać się od pracy, nie wykonywać
zakazanych czynności, dbać o to, aby nie wykonywali ich również inni, łącznie
ze zwierzętami, jeśli przebywają w "naszych bramach, czyli jeśli możemy mieć
na to wpływ. Ale co to znaczy pamiętać, uświęcać, powstrzymywać się od prac
albo które czynności są zakazane? Miszna (jedna z części Talmudu) wymienia 39
czynności, których tego dnia nie wolno wykonywać: orka, siew, żniwa, wiązanie
snopów, młocka, czyszczenie ziarna, przesiewanie, mielenie, wyrabianie ciasta,
wypiek, strzyżenie owiec, wybielanie skór, czesanie surowca (gręplowanie) farbowanie,
przędzenie, tkanie, rozpuszczanie przędzy, zawiązywanie węzłów, rozwiązywanie
węzłów, szycie, darcie tkanin, polowanie, ubój bydła, obdzieranie zwierzęcia
ze skóry, uzdatnianie skór, skrobanie skór, cechowanie i znaczenie, krojenie
materiału, pisanie, wycieranie napisów, budowanie, burzenie, rozpalanie ognia,
gaszenie ognia, kończące budowę uderzenie młota, przenoszenie ciężarów z obszaru
prywatnego w miejsce publiczne i odwrotnie. Do tego należy doliczyć zakaz podróżowania,
całą długą listę czynności, które przez lata zinterpretowano jako podobne do
tych 39 podstawowych, jak "współczesne" wersje zapalania ognia, a więc: używanie
urządzeń elektrycznych, telefonów, kuchenki gazowej itd.
Sens tego przykazania nigdy jednak nie polegał na "nic nie robieniu".
Prawo dopuszczało i dopuszcza ingerencję w Szabat np. w celu ratowania życia,
przy porodzie, przygotowaniu posiłków itd. Warto zwrócić uwagę, że tłumaczenie
przykazania jako "zakaz wykonywania wszelkiej pracy" jest zdaniem wielu rabinów
błędne, bo zakaz dotyczy "wszelkich zakazanych czynności". Są w końcu nakazy,
wcale w Piśmie bezpośrednio nie wymienione, które należało wypełniać równie
skrupulatnie. "I przyszedł do Nazaretu, gdzie był wychowany, i wszedł według
zwyczaju swego w dzień szabatu do bóżnicy, i wstał, aby czytał" - Łuk. 4:16.
Nie jest wcale nigdzie powiedziane, że w Szabat należy udać się na nabożeństwo.
Pan Jezus pozostał jednak wierny tradycji i odwiedzał synagogi w każdy Szabat.
Podobnie czynili apostołowie, którzy każdy sobotni dzień spędzali w świątyni
lub synagodze (np. Dzieje Ap. 13:14, 17:1, 18:4). Po tym jak Jezus został zabrany
do nieba, uczniowie nie zdecydowali się na pokonanie drogi dłuższej niż 2000
łokci (ok. 1000 m), a więc odcinek, jaki można było, według tradycji, przejść
podczas dnia szabasowego (Dzieje Ap. 1:12). Nie ma wątpliwości, że pierwsi naśladowcy
Jezusa pozostali wierni nakazom Prawa i obchodzili cotygodniowe święto jako
dzień święty. Również w momencie, gdy "pojawia się" niedziela, to jest ona dniem
obok, a nie zamiast Szabatu. Pierwsi chrześcijanie dalej zachowywali Szabat,
a wydarzenie, kiedy Paweł apostoł przedłuża mowę do późnego wieczora, opisane
w Dziejach Ap. 20:7-12, ma miejsce dokładnie w sobotę wieczorem, po zakończeniu
Szabatu, w czasie uroczystości Moca`ei Szabat, czyli odejście Szabatu.
Zakazane czynności nie miały i nie mają za zadanie zakazania
pracy. Chodzi raczej o zwrócenie uwagi na czas, który nabiera w ten dzień szczególnego
wymiaru. Człowiek wraca na chwilę do społeczności nie tylko ze Stwórcą, ale
z całą naturą i stworzeniem Bożym, choć jako jedyny z tego stworzenia jest w
stanie poczuć Szabat pełnią uczuć.
Przypisy:
1 Tytuł pochodzi od Redakcji.
2 Cytaty Starego Testamentu pochodzą z "Tory"
wyd. Fundacji Pardes Lauder, cytaty Nowego Testamentu w tłumaczeniu Biblii Gdańskiej.
 powrót
 do
góry
wersja do druku 
|
